20. Van Mühle naar Mühle in het Baybachtal Schmausemühle

Het dal wordt ruimer, we komen langs een paardenwei waar een viervoeter uitgelaten zijn springkunsten vertoont. Net onderhouden visvijvers komen in zicht, en dan zien we ons "etappedoel" voor ons, de Schmausemühle. Hier willen we onze verdiende lunchpauze inlassen. En omdat we eerder de visvijvers hebben gezien, laten we ons vers gevangen en bereid forellen serveren, die ons uitstekend smaken.

De Schmausemühle kan als een soort middelpunt van het dal worden beschouwd. Niet alleen hebben we nu ongeveer de helft van onze wandelroute afgelegd, hier is ook een verbinding van de ene naar de andere kant van het dal. Zowel vanuit het zuiden uit Sevenich - Heyweiler als vanuit het noorden uit Gondershausen - Beulich leiden wegen het dal in, die bij de Schmausemühle samenkomen. De weg van Gondershausen kreeg in 2000 zelfs een asfaltlaag. De eigenaren, die nu al in de 8e generatie in de molen wonen, hebben hun huis tot een populair en veelbezocht uitje en vakantieplek gemaakt, waar vakantiegangers rust en ontspanning vinden.

Ongeveer 350 jaar, dus tot in de tijd van de Dertigjarige Oorlog, kan de geschiedenis van de molen worden aangetoond. Ze heeft meerdere keren van naam gewisseld en heette naar haar eigenaren Scheid-, Pies-, Pinger- en uiteindelijk Schmausemühle. De werking van haar maalwerk liep goed, en ze hadden klanten ver buiten de nabije omgeving. In de molen werden verschillende paarden gehouden, waarmee ze het graan bij de boeren ophaalden en het meel terugbrachten. Het leven in de molen was hard, naast de maalactiviteit hielden ze ook nog een landbouwbedrijf. Het waren altijd lange aanrijroutes naar de velden op de Gondershausener hoogte. Ook de beek zelf gaf de molenaars soms problemen.
Zo herinnert Rudi Liesenfeld, die zich op zijn oude dag heeft teruggetrokken, zich een ernstige overstroming in januari 1918. Toen steeg de Bay enorm en overstroomde het hele molencomplex. Het vee in de stal stond al in het water en kon alleen met moeite in veiligheid worden gebracht.

Ook in de Schmause Mühle wordt ons een verhaal over Schinderhannes verteld. Aan het eind van de 18e eeuw, toen de Franse revolutionaire troepen het Rijnland binnenvielen, zou hij de laatste gravin van Manderscheid in de Eifel op avontuurlijke wijze voor de Fransen in veiligheid hebben gebracht. Haar vluchtweg naar de binnenlandse Duitse gebieden leidde haar door het afgelegen Baybachtal en op een herfstavond klopten ze in de Schmausemühle op de luiken en vroegen om een nachtverblijf. De molenaar was erg geschrokken van het bezoek op zo'n laat uur, maar verleende de vluchtelingen toch onderdak en stillen hun honger en dorst. Omdat de gravin erg uitgeput was, verbleven ze nog enkele rustdagen in de gastvrije molen, en daar ontdekten de molenaars ook de ware identiteit van hun gasten. Bij het afscheid drukte de gravin de molenaar ter dank een zak met gouden munten in de handen, en Schinderhannes stelde hem een geleidebrief op, die hem voor de roversbende veiligheid bood.

Fris versterkt verlaten we de Schmausemühle en beginnen vol goede moed aan het tweede deel van onze wandeling. En al na enkele minuten passeren we een romantische kloven, waar aan beide zijden van de beek steile stenen muren oprijzen. Aan de linkerkant is het de Hohe Rabenley, die zich ongeveer 70 meter steil omhoog trekt en daarmee de eerder beschreven rotshellingen nog eens overtreft. We vinden nog meerdere van zulke hoekige rotsuitsteeksels in het dal, waaronder de Hexenlay, waar in 1590 een duister hoofdstuk van de geschiedenis zich afspeelde. Het was de tijd van de vreselijke heksenvervolgingen, en in het nabijgelegen dorp Dorweiler was de mooie maagd Brigitte als heks aangemerkt. Ze werd beschuldigd ervan 's nachts met de duivel te hebben geflirt. Vijf jonge mannen en twee priesters zou ze hebben betoverd. Volgens het protocol zou ze in een wolf zijn veranderd en 13 kinderen doodgebeten hebben. Veel koeien zouden door haar betoverd zijn, zodat ze geen melk meer gaven. En zo kwam het tot het proces tegen de "heks", waarbij de uitspraak al van tevoren vaststond. Pijnlijk werd Brigitte op de Hexenley verbrand.
Vroeger werden er in het Baybachtal verschillende leisteengroeves geëxploiteerd, onder de Schmausemühle zien we nog afvalbergen en mijningangen die enkele honderden meters de berg in zijn gedreven. Daar waren in 1921 nog tot 40 arbeiders werkzaam. Aan de aardopsluitingen zijn nog de machtige leisteenplaten te zien, die miljoenen jaren geleden door enorme krachten uit de aardkorst zijn opgeplooid.

Bij een van de leisteengroeves, die iets bergopwaarts aan het "Kraxelpad" naar Steffenshof was aangelegd, vond in de nacht van 12 januari 1862 een tragisch ongeluk plaats. De mijnwerker Jakob Valerius woonde met zijn achtkoppige gezin in een klein mijnhuisje dat dicht tegen de rotswand stond. En in die nacht was er een zware aardverschuiving die de kleine woning samen met het slapende gezin bedolf. Alleen de twee oudste zonen, 14 en 17 jaar oud, die in een kleine kamer onder het dak sliepen, konden zich door het gevelraam redden. Ze renden naar de nabijgelegen Schmausemühle om hulp te halen. De molenaars kwamen onmiddellijk, maar hun inspanningen waren tevergeefs - de ouders met hun vier kleine kinderen van één, drie, zes en elf jaar konden alleen nog dood worden geborgen. Op de plaats van het ongeluk zijn vandaag de dag nog de muurrestanten van het verwoeste huisje te zien, hoewel het inmiddels bijna door struiken, doornhagen en mos is overwoekerd. De Hunsrücker Heimatdichter Jakob Kneip uit Morshausen heeft dit ernstige voorval in een verhaal poëtisch verwerkt, hoewel met een gelukkig einde in tegenstelling tot de werkelijke gang van zaken.