Evangelische Kerk Abtweiler

De naam van Abtweiler, dat voor het eerst in 1129 werd genoemd, is niet afgeleid van 'Abt', zoals de langdurige verbondenheid met de grote parochie St. Nikolaus op de Disibodenberg zou doen vermoeden, maar van 'appel', zoals bijvoorbeeld een gerechtzegel uit 1711 laat zien. De gemeente is waarschijnlijk ontstaan in het kader van de landuitbreiding vanuit Staudernheim, wat niet alleen blijkt uit de geografische ligging, de gezamenlijke rechten van de Wild- en Rheingraaf en de verbondenheid met dezelfde parochie, maar ook uit het gezamenlijke bosbezit van Staudernheim, Abtweiler en de latere Hühnerhof. Van de opbrengsten van dit bos werd in 1342 ook de bouw van de eerste kapel gefinancierd. De huidige kerk is echter een werk van de late gotiek, die in de eerste helft van de 15e eeuw mogelijk door Heinrich Murer van Beckelnheym is ontworpen, die ook betrokken was bij de kerkbouw in Sobernheim. Vooral bedelmonniken waren hier destijds actief. Na de opheffing van het klooster op de Disibodenberg in het kader van de Reformatie in 1560 ging de kerkelijke macht over naar de voormalige kloostervogt, de hertog van Pfalz-Zweibrücken. Net als Staudernheim was Abtweiler aan de pfalz-zweibrückische parochie Odernheim verbonden. De leenheren bleven echter de Wild- en Rheingraaf. In 1595 werden deze overlappingen in bevoegdheden opgelost door een uitwisseling van rechten. Daarbij droeg de Pfalzgraf de Staudernheimer kerk, die nu zelfstandig werd, samen met de filialen Abtweiler over. De in 1588 voor het hertogdom Pfalz-Zweibrücken voorgeschreven gereformeerde confessie heeft in Abtweiler - als deze daar al is ingevoerd - nauwelijks voet aan de grond gekregen; de plaats kon luthers blijven. De Wild- en Rheingraaf oefenden de heerschappij in Abtweiler niet zelf uit, maar gaven de plaats als leen door aan ridderlijke families. Vanaf 1604 behoorde het dorp toe aan de vrijheren van en tot Steinkallenfels. In de 18e eeuw diende de kerk als grafkelder voor de familie. De kerkelijke verbondenheid van de gemeente wisselde, pas in 1704 kreeg ze een eigen parochie. Sinds 1815 behoort ze echter weer tot Staudernheim, waardoor - in tegenstelling tot de andere gemeenten aan de linkeroever van de Glan in de huidige Verbandsgemeinde - al in 1818 met de Meddersheimer Unie de vereniging van de twee protestantse confessies in Abtweiler kon worden gerealiseerd. Het godshuis bestaat uit het kerkgebouw, het koor in het westen en de sacristie in het noorden. Op het zadeldak staat een dakruiter met een spitse piramide. Behalve aan de zuidzijde wordt de kerk van alle kanten door steunberen ondersteund. Zowel het spitsboogportaal als het daarboven gelegen tweedelige venster onder het stenen kruis van de gevel zijn indrukwekkend. Het kerkgebouw bestaat uit een eenvoudige zaal met drie kruisgewelven, terwijl het uit een achthoek ontwikkeld vijfzijdige koor een stergewelf heeft. De sluitstenen tonen het hoofd van Christus en een eedhand; de oostelijke kruispunten zijn met maskers gevuld, waarvan de zuidoostelijkste de bouwmeester kan voorstellen. In de zuidwesthoek van het kerkinterieur steekt een ronde traptoren naar binnen. Vermeldenswaardig zijn twee muurschilderingen uit de 15e eeuw, waarvan de ene aan de noordzijde de aanbidding van de Heiland door de heilige drie koningen toont, terwijl de andere in het altaargebied de heilige familie afbeeldt. Terwijl de vernieuwde kansel van rood zandsteen met baldakijn vermoedelijk uit 1706 stamt, is het kerkmeubilair pas in 1925 door de timmerwerkplaats Kehl uit Staudernheim vervaardigd. Opmerkelijk is daarbij de indeling: In het altaargebied zijn de banken langs de zijkanten geplaatst, terwijl in het achterste deel van de kerk ze dwars zijn geplaatst (elke keer onderbroken door een middenpad). Het orgel op de galerij aan de westzijde werd in 1857 gebouwd door de beroemde gebroeders Stumm in Rhaunen-Sulzbach. Na een iets ongelukkige renovatie is het visueel gezien geen echte Stumm-orgel meer, maar nog steeds akoestisch. Van de klokken is de oudste nog uit het jaar 1700 (twee andere werden in de Eerste Wereldoorlog gesmolten). Vanaf 1940 kon het niet meer worden gebruikt, totdat de kerkgemeente het in 1993 met veel moeite en inzet weer liet repareren. De twee andere klokken, die in 1924 in Bochum zijn gegoten, waren een geschenk van Jakob Baumann, die uit Abtweiler afkomstig was, maar naar Amerika was geëmigreerd en in 1960 ook het rode zandstenen altaar schonk. Grote betekenis komt ook toe aan de grafmonumenten van zes leden van de familie van en tot Steinkallenfels in het koor. Het zijn eenvoudige schriftplaten, die met voorouderwapens zijn versierd. Helaas zijn de onthullende inscripties aan de binnenzijde al sterk verweerd en hebben ze restauratie nodig. In de kerk zijn Magdalena Salome van en tot Steinkallenfels geb. Geyling van Altheim (1687-1719), haar echtgenoot Karl Kasimir van en tot Steinkallenfels (1662-1722), de zusters Anna Magdalena (1669-1727) en Anna van en tot Steinkallenfels (1675-1736), de laatste Steinkallenfelser Philipp Heinrich (1714-1778) en een lid van een zijtak, Karl van Holzhausen (+1779), begraven. Hiermee liggen hier echter alleen de laatste leden van deze familie. Nog een jaar voor de eerste begrafenis in Abtweiler liet Juliane Magdalena van en tot Steinkallenfels geb. Kötteritz (1642-1718) zich in Meisenheim begraven, waar de familie twee adellijke boerderijen bezat, door de lutherse predikant in de gereformeerde slotkerk. Blijkbaar wilde de familie zich echter niet afhankelijk maken van de welwillendheid van de calvinistische predikant in Meisenheim, die zeer coulant was, zodat Abtweiler de begraafplaats werd. De Evangelische Gemeente zet zich in voor het behoud van dit waardevolle godshuis en heeft daarom in het voorjaar van 1996 een bouwtechnisch en kunsthistorisch restauratieconcept in opdracht gegeven. Met de uitvoering is al begonnen, door het aanbrengen van een renovatiestuc binnen en buiten kon de verdere verval worden gestopt. In een volgende stap zullen restauratiewerkzaamheden (vooral aan de grafplaten) worden uitgevoerd, waarvoor nog ondersteuning wordt gezocht. Dat dit project de moeite waard is, kunt u zelf constateren door een bezoek!