Evangelische Kerk Breitenheim

Breitenheim - tot in de 18e eeuw "Breidenau" genoemd - maakte vanaf het begin deel uit van het veldenzische, later pfalz-zweibrückische ambt Meisenheim. De bijbehorende verbondenheid met de parochie Meisenheim overleefde het bestaan van het ambt: pas in 1953 werd de gemeente zelfstandig, waarbij ze tot 1958 nog door Meisenheim, en sinds 1959 door Jeckenbach werd bijgestaan. In 1972 sloten Breitenheim, Desloch en Jeckenbach zich uiteindelijk samen tot een kerkgemeente. Vanaf het midden van de 15e eeuw hield een Johanniterkaplan uit Meisenheim wekelijks de mis in Breitenheim. Natuurlijk deelde de kapel in vele opzichten het lot van haar moederkerk; zo werd vanaf 1526 voorzichtig de Reformatie ingevoerd; de zogenaamde tweede Reformatie, dat wil zeggen de overstap naar het calvinisme, vond vanaf 1588 plaats. Op dat moment was de in 1567 opgerichte kerkmeestersgemeente Meisenheim verantwoordelijk voor de bouw en het onderhoud en bleef dat tot 1979, toen de kerk in het bezit van de kerkgemeente Jeckenbach overging. Voor een tussenperiode na de opheffing van de Johanniter-commende in Meisenheim en de oprichting van de kerkmeestersgemeente werd het kerkvermogen door de gemeente door twee kerkmeesters zelf beheerd, onder toezicht van de ambtsburgemeester. De kerkrekeningen uit deze jaren (1535-1566) zijn bijna volledig bewaard gebleven. De Breitenheimer kapel moest op grond van een edict van 14 september 1719 van de katholieke hertog Gustav Samuel Leopold aan de katholieken worden overgedragen voor het verrichten van de kasualia (doop, huwelijk, begrafenis), was dus zoals alle dochterkerken die door de kerkmeestersgemeente Meisenheim moesten worden onderhouden een simultaneum. Het is echter waarschijnlijk dat dit in de praktijk al daarom geen effect heeft gehad, omdat er in Breitenheim nauwelijks, in 1757 zelfs geen katholieken waren (ongeveer 87% van de Breitenheimers was gereformeerd, de rest luthers). De weinige lutheranen gingen door de in 1836 uitgevoerde kerkelijke unie van het hessen-homburgische ambt Meisenheim op in de protestantse gemeente. De huidige kerk is omgeven door een dikke breukstenen muur en is bereikbaar via een oude trap door een stenen poort met inscriptie uit Psalm 100. Het godshuis bestaat uit twee delen: het laatgotische, niet precies gedateerde koor, en het kerkgebouw, dat pas in 1911/12 op kosten van de kerkmeestersgemeente Meisenheim onder leiding van kerkbouwmeester Damm werd aangebouwd. Hoewel men tegenwoordig de oorspronkelijke opvatting, dat het uitgesproken lelijke voorgangergebouw in 1712 werd gebouwd, afwijzend tegenoverstaat, kon dit schip niet samen met het koor zijn gebouwd, omdat het noch qua proporties noch qua stijl bij dit paste. Waarschijnlijk was het in slechte tijden als noodoplossing aan het koor aangebouwd. Het beeld van de oude kerk is vastgelegd in het glasraam van het koor. De op het dak zittende ui-toren is ondanks zijn opvallendheid geen echte toren, maar een dakruiter. In hem luiden (elektrisch) een kleinere klok, die in 1898 in Kaiserslautern werd gegoten, en een grote, in 1958 in Karlsruhe gegoten (twee voorgangers waren in de beide wereldoorlogen gesmolten). De twee-manualige orgel met negen registers werd daarentegen al in 1912 ingebouwd en komt na een renovatie in 1992 weer volledig tot zijn recht. Het laatgotische koor heeft tracery-vensters en steunberen. Van binnen kenmerkt het zich door een mooi kruisgewelf. Bovendien zijn er nog een steenhouwersteken en een niet te plaatsen menselijke masker te zien. De oudste, van buitenaf te bezichtigen delen van de kerk stammen uit de Romeinse tijd: aan de koorstijlen is een rank te zien die uit een vaas stijgt. Belangrijker zijn echter de zandstenen reliëfs aan de noordzijde: ze tonen twee rouwende jongemannen (Attisfiguren) en het borstbeeld van een danseres (blijkbaar een maenad uit de gevolg van de wijngod Dionysos) met schalebekken. Het zijn resten van een Romeins grafmonument, die bij de nieuwbouw in 1911/12 weer zijn ingebouwd. De Attiscultus stond voor de hoop op een leven na de dood (vgl. de opmerkingen over het Romeinse monument in Schweinschied). De kerk van Breitenheim is een geslaagd voorbeeld van hoe men oud en nieuw harmonieus kan verbinden. Laat deze indruk niet aan u voorbijgaan!